v121899p0 Zagađenost naše životne sredine je jedan od vrlo važnih rizičnih faktora u nastajanju respiratornih bolesti, posebno hronične opstrukcijske bolesti pluća (HOBP) i raka pluća. Od 1930.g. prati se učinak zagađenog vazduha na pojavnost respiratornih simptoma.

U modernoj Evropi karakteristike zagađenog vazduha su različite, u proseku nivo standardnih polutanata(zagađivača) je niži nego u prošlosti. Iako je njihova koncentracija niža nema sumnje u važnost zagađenja okoline kao faktora rizika.

APHEA projekt “Air pollution and Health: a European Approach” jedna je od epidemioloških studija u kojoj su praćeni kratkoročni učinci zagađenja vazduha na neke zdravstvene parametre, posebino na dnevnu varijabilnost plućne funkcije, učestalost bolničkog lečenja i smrtnost. U Parizu se rizik smrtnosti od respiratornih bolesti povećao na 17% sa 100 μg/m³ povećanja koncentracije lebdećih čestica. Lebdeće čestice, crni dim i sumpor dioksid (SO2) su povezani sa hitnim hospitalizacijama respiratornih bolesnika.

Studija u Španiji je utvrdila da su oksidi, posebino azot dioksid (NO2) i ozon, povezani sa smrtnošću od kardiovaskularnih bolesti, posebno leti. Ovakvi su zaključci donešeni u studijama mnogih evropskih zemalja. Doprinos Švajcaraca su studije iz 2003.godine u kojima su pratili pojavnost bolesti zbog zagađenja vazduha u Austriji, Francuskoj i Švajcarskoj. Autori navode da je zagađenje životne sredine uzrok 6% ukupne smrtnosti ili 40.000 smrtnih slučajeva godišnje.

Čak 50% ovih smrti pripada zagađenju životne sredine uzrokovanom saobraćajem, s čime se povezuje i više od 25.000 novih slučajeva hroničnog bronhitisa kod odraslih, više od 290.000 slučajeva akutnog bronhitisa kod dece, oko 500.000 napada astme ili 16 miliona dana s ograničenim aktivnostima zbog respiratornih simptoma. Međutim, jedan od vrlo bitnih uzročnika zagađenja vazduha je i duvanski dim. Studija sprovedena u Švajcarskoj kod nepušača u 11 godišnjem praćenju, potvrdila je da izloženost duvanskom dimu utiče na razvoj hroničnih respiratornih simptoma kod zdravih odraslih.

Učinak zagađenog vazduha na sluznicu respiratornog sistema zavisi od koncentracije polutanata u vazduhu i dužini ekspozicije čiji umnožak čini kumulativnu izloženost. Depozicija čestica zavisi i od veličine i topivosti čestica. Čestice < 2,5 μm odlažu se u perifernim disajnim putevima difuzijom, dok se čestice > 5 μm i < 10 μm se zadržavaju u gornjim disajnim putevima. Topive čestice u sluznici izazivaju iritaciju i lokalno oštećenje sluznice koje nije trajno, ali postoji mogućnost i sistemske apsorpcije kroz nazalnu i bronhijalnu cirkulaciju.

Netopive čestice tokom odlaganja duž traheje do terminalnih bronhiola aktiviraju mukocilijarni aparat, dok u terminalnim bronhiolima aktiviraju fagocitozu putem alveolarnih makrofaga. Međutim na odlaganje čestica utiču faktori domaćina u koje ubrajamo volumen disanja i vrstu disanja (nazalno ili oralno), ali i anatomija disajnih puteva (način grananja bronha i suženje bronha uzrokovano nekim patološkim mehanizmima).

Patofiziološki mehanizmi uzrokovani iritacijom zagađenim vazduhom u respiratornoj sluznici podržavaju upalu karakterističnu neutrofilima, pojačanim lučenjem proteinaza, te aktivacijom oksidativnog stresa što dovodi do hroničnog oštećenja velikih i malih disajnih putrva, parenhima i krvnih žila. Ovaj mehanizam karakterističan je za nastanak HOBPa i raka pluća kod kojih je osnovni uzrok aktivno pušenje, a zagađenje zraka dodatni uzročnik rizika. Međutim isti mehanizam pojačava bronhijalnu hiperreaktivnost kod astmatičara i uzrokuje pogoršanje respiratornih simptoma, a u dugoročnom delovanju smanjenje plućne funkcije.

Zahvaljujući anatomskim i specifičnim fiziološkim karakteristikama nosa i paranazalnih šupljina (zagrevanje i vlaženje udahnutog vazduha, filtracija čestica >5 μm), u donji disajni put ulazi manja količina iritansa iz zagađenog vazduha. Međutim trajna iritacija polutantima može dovesti do oštećenja sluznice gornjeg disajnog puta i time omogućiti slobodan ulazak onečišćenja u donje disajne puteve. Kod neprohodnosti nosa disanje se odvija na usta, što omogućava direktni ulazak zagađenog vazduha do malih disajnih puteva.

Povezanost polutanta sa respiratornim simptomima ili učestalošću neke plućne bolesti

  • Ozon: pojačava respiratorne simptome, povećava bronhijalnu hiperreaktivnost, smanjuje plućnu funkciju, povećava pojavu obolenja od astme.
  • Azot dioksid: pojačava respiratorne simptome, povećava bronhijalnu hiperreaktivnost, smanjuje plućnu funkciju.
  • Sumpor dioksid: pojačava respiratorne simptome, povećava bronhijalnu hiperreaktivnost, smanjuje plućnu funkciju, povećava pojavu obolenja od astme, povećava smrtnost od raka pluća.
  • Ugljen monoksid: pojačava respiratorne simptome, povećava bronhijalnu hiperreaktivnost, smanjuje plućnu funkciju.
  • Lebdeće čestice < 10μm: pojačavaju respiratorne simptome, povećavaju pojavu obolenja od astme, povećavaju smrtnost od raka pluća i kardiovaskularnih bolesti.

Zagađenje životne sredine uzrokovano izduvnim gasovima iz drumskog saobraćaja povećava pojavu alergija na polen.

Imate li Vi iskustvo sa pojavom ili pogoršanjem plućnih bolesti usled zagađenja vazduha i životne sredine?